mergelgrotten

a. Volledige stelsels
De gangenstelsels in de Sint Pietersberg besloegen ooit de volle omvang van de berg, van noord naar zuid ca 5 km lang en 1 km breed met een geschatte totale ganglengte van zo'n 250 kiometer. Toen de laatste gangen halverwege de 20 e eeuw nog moesten worden ontgonnen, waren de eerste gangen al lang weer verdwenen. Op Nederlands grondgebied ontstonden de gangenstelsels 1. Noordelijk stelsel 2. Zonneberg 3.Slavante en 4. Zuidelijk stelsel. Op Belgisch grondgebied lagen de stelsels Caestert, Ternaaien Boven (die ook wel eens aardappelberg wordt genoemd en Ternaaien Beneden. Reeds in de 18 e eeuw kon de berg al van noord naar zuid ondergronds doorlopen worden.

b. De afbraak.......
De eerst grootschalige vernielingen vonden plaats in 1810, toen Franse soldaten ter bescherming van Fort Sint Pieter, dat met de gangen in verbinding stond, een deel van de gangen in het Noordelijk stelsel opbliezen met dynamiet (b). Een veel groter gevaar dreigde echter toen de cementindustrie ENCI met de afgraving van de Sint Pietersberg begon (b en c)

c. De restanten
Ten behoeve van de voortschrijdende afgraving van de St. Pietersberg ten behoeve van de cementproductie door de Enci moesten massa's dekgrond worden verwijderd om bij de kalksteen te komen. Deze dekgronden zijn op een grote zandberg (Dn Observant) op het Zuidelijke stelsel gestort. Door het gigantische gewicht van deze zandberg begon het zuidelijk stelsel na verloop van tijd in te storten. Daarmee kwam een einde aan een groot deel van het Zuidelijk stelsel. In totaal is meer dan 70 % van de eeuwenoude gangen verloren gegaan. Op tekening c is het restant van de gangen in egaalzwart aangeduid. De gearceerde delen zijn opgeblazen of ingestort. De licht gekleurde delen zijn afgegraven door de cementindustrie.

Enkele trieste beelden van de afbraak van de gangenstelsels:
Van boven naar onder:

stelsel Noord:
1. koepelgrot is ontstaan op de plaats waar pilaren zijn opgeblazen.
2. pilaar die is vernield door een explosie

stelsel Zonneberg:
3. gangen zijn doorsneden door de Enci groeve
4. ingestorte gang

stelsel Wildeberg:
4. instortingen op plaatsen waar de graafmachines van de Enci de gangen hebben bereikt.